Voor het NTR-programma Iedereen Verlicht werd ik geïnterviewd over donker, over wat ik meemaakte in de jaren dat ik diep depressief was, en over wat ik daarna ontdekte. Een compact televisie-gesprek dat precies de kern raakt.

De hele uitzending is te zien op NPO Start (het gesprek met Joris Vincken begint bij 19:32).

Over Iedereen Verlicht

Iedereen Verlicht is een magazineprogramma van de NTR waarin hindoeïstische tradities, persoonlijke verhalen en levensvragen samenkomen in het leven van nu. Vaste gezichten zijn Raghenie Bhawanie, Devina Ramcharan en Narsingh Balwantsingh. Het programma toont wat mensen verbindt — van rituelen tot eten en van creativiteit tot spiritualiteit. Ik was te gast in een aflevering over hoe je je donkere kanten kunt ontmoeten.

Twee opties

Er was een periode dat ik op een punt kwam waar nog maar twee opties waren. Of het eindigt, het einde van het leven van Joris. Of ik kijk door deze illusie heen van het spel dat ik mijn hele leven gespeeld had. Al het andere was weggevallen. Alles waar ik aan gehecht was, was verdwenen.

‘s Nachts sliep ik bijna niet. Overdag kon ik mijn ogen niet openhouden omdat ik zo moe was. Het was een oneindig donker, en elke dag viel ik er dieper in. Elke keer als ik dacht nu heb ik de bodem bereikt, bleek de bodem de volgende dag nog dieper te zijn.

Ik leefde in morgen

Voor de depressie was ik muzikant. Dat was mijn droom. Ik dacht dat in muziek het geheim van het leven besloten lag — hoe wonderlijk is het tenslotte dat een liedje van drie minuten miljoenen mensen kan raken. Als ik dat geheim kende, kende ik het geheim van het leven.

Maar naarmate het succes groter werd, voelde ik me eenzamer. De artiesten die ik tegenkwam waren zo onzeker, wisten het geheim van het leven helemaal niet. En ik leefde steeds meer in morgen. Eerst: morgen schrijf ik een mooier nummer. Later: morgen is mijn meditatie oprechter, morgen is mijn gebed zuiverder, morgen ben ik verlicht.

Wat je zoekt is wat aan het zoeken is

Midden in de depressie besefte ik: voor het eerst leefde ik in het nu. Niet als spiritueel concept, maar noodgedwongen. Mijn angst viel weg voor alles waar ik van weggevlucht was. Ja, ik voel me somber, maar ik ben er nog steeds. Ik val niet om.

In die tijd kwam ik een uitspraak tegen van Sint Franciscus van Assisi:

What you are looking for is what is looking. Wat je zoekt is wat aan het zoeken is.

En in dat moment besefte ik: wat ik mijn hele leven gezocht heb is niet daar — maar hier. Ik ben niet op zoek naar een antwoord op mijn vraag. Ik wil de vragenstellende leren kennen, in alle intimiteit. Dat wat in mij verlangt — dat wil ik ontmoeten.

Het echte ontwaken was dat er niks te ontwaken valt. Het echte verlicht worden was: er valt niks te verlichten. Want we zijn al het licht en al het donker.

Waarom ik toch vijf boeken schreef

Ik geloof niet dat mensen geholpen hoeven te worden. Elk mens is al oneindig rijk. Maar ik blijf schrijven omdat schrijven heerlijk is, en omdat mijn verwondering zo groot is over de hang naar het licht die ik overal zie. Altijd maar goed moeten voelen, altijd gelukkig willen zijn. Terwijl — je moest eens weten hoe mooi je bent in je verdriet, in je twijfels, in het soms even helemaal niet weten. Wat een rijkdom daarin zit.

Meer over de donkere kant van heel zijn in Donker. Wie geïnteresseerd is in een persoonlijk gesprek is welkom. En wie dieper wil gaan: samen met mijn partner Klara verzorg ik weekenden en retraites.