Klara Kasikova is psychiater en therapeut. Ze is ook al tien jaar mijn partner — we wonen samen en hebben kinderen. Dat maakt dit gesprek anders dan de andere gesprekken die ik tot nu toe voerde.

In deze aflevering van Ware Naaktheid spreek ik met Klara over seksualiteit, rituelen en spiritualiteit — en over wat er gebeurt als je alles wat in je leeft bespreekbaar durft te maken.

Wat een psychiater ziet gebeuren met seksualiteit

Mensen komen bij Klara met somberheid, angsten en patronen die hen hinderen. Wat haar opvalt is iets wat daar zelden expliciet bij staat: dat ze hun seksualiteit onderweg hebben opgegeven. Het heeft geen belangrijke plek meer, het is bijzaak geworden.

“Ik ben verbaasd: hoe kun je zo makkelijk zo’n bron van plezier en levendigheid — die we tot onze beschikking hebben, gratis nog wel — loslaten?”

Het lastige is dat er in haar spreekkamer weinig ruimte voor is. Seksualiteit is niet de hoofdvraag waarmee mensen binnenkomen, dus komt het er ook niet van. Daar komt de houding van de maatschappij bij: aan de ene kant oververhit in reclames en op social media, aan de andere kant bij dertigers en veertigers met kinderen vaak volledig verdwenen.

Volgens mij hangt dat samen met hoe serieus we onszelf en het leven nemen. Plezier schuiven we naar de laatste plaats, want het is “maar” plezier. Terwijl we hier zo kort zijn.

De terreur van monogamie

Er is niets mis met monogamie. Wat zo jammer is, is dat het zo dwingend is geworden dat mensen zich schuldig voelen als ze alleen al naar iemand anders kijken. Niet eens dat je ernaar handelt — het plezier van de opwinding die je door je lijf voelt stromen, of misschien zelfs verliefdheid toelaten.

Dat hoeft niet te betekenen dat iedereen polyamoreus gaat leven. Het gaat om de vrijheid om het een onderwerp te laten zijn. Wij zitten wel eens op een terras, en dan is er een leuke serveerster, en dan hebben we het daarover. Niet omdat we haar mee naar huis willen nemen, maar om het plezier ervan.

Wat als een van ons verliefd wordt

Soms raakt dat wél iets lastigs. Als een van ons vertelt dat hij verliefd is op iemand anders, of verlangt naar iemand anders, kan dat onzekerheid raken.

Wat ik daar zo bijzonder aan vind, is dat we dat bespreken en er ook in verbonden blijven. “Bespreken” klinkt alsof het van hoofd tot hoofd gaat, maar we zijn daarin ook energetisch en emotioneel verbonden. Als ik die pijn bij haar voel, of zij bij mij, dan mag hij er zijn.

Klara noemt dat cruciaal: in verbinding blijven met jezelf én met de ander. “Op het moment dat ik merk dat ik geraakt word, of dat ik me terugtrek, of bozig word — dan moet ik vertragen. Dan moet ik me weer verbinden met mezelf.”

Daar ontstaat veiligheid. Niet ik tegenover de ander, maar ik met jou. We komen er niet altijd uit — soms is er geen oplossing — maar we gaan er samen doorheen.

De parels liggen in de modder

Klara werkte met emotionally focused therapy, waarin je als therapeut juist naar de diepste pijn van iemand toe gaat en daar samen in blijft. Liefst een minuut of tien in die modder. “Dat is heel intensief om te verdragen als ander persoon, en niks te doen.”

Dat sluit aan op waar mijn boek Donker over gaat. Mensen zeggen me wel eens: ik heb al zoveel donker in mijn leven. Maar vaak wordt dat donker niet echt ontmoet, en dan blijft er een soort oppervlakkig donker constant aanwezig. Als ik het wél voel, ontdek ik dat wat ik tot dan toe donker noemde de kracht van de aarde is.

Klara bracht daar iets tegenin wat ik terecht vind: als je depressief bent en iemand vertelt je dat in die pijn je kracht zit, denk je vooral “hoezo?”. Zij noemt dat het secundaire donker — de weerstand om er echt heen te gaan. En als ze er dan is, huilt ze keihard en voelt ze zich niets waard. Waar zit daar de kracht?

Het eerlijke antwoord is dat je die vraag niet kunt beantwoorden totdat iemand het ervaart. Wat er onder ligt is dit: ik kan dit gewoon voelen. Ik val niet om. Ik ben er nog steeds. Dus ik ben veel krachtiger dan ik dacht.

Begin klein, niet bij je grootste trauma

Precies daarom kan coaching of therapie zo waardevol zijn: je hebt iemand naast je die zorgt dat het veilig blijft.

Doe je het alleen, ga dan niet je grootste trauma uit het niets ontmoeten. Dat is onveilig en levert je niets op — het maakt het misschien alleen maar erger. Begin bij iets kleins. Iets wat je lastig vindt om uit te spreken tegen je partner of een vriend. En blijf daar met je gevoel bij, zoals je je teen voorzichtig in koud water zet.

De graadmeter die ik gebruik: ik wil ontmoeten waar ik het een beetje spannend vind, maar waar het nog veilig genoeg voelt. Verder dan dat en het wordt traumatisch — dan doe ik het op wilskracht.

Klara voegde daar iets aan toe dat ik mooi vind: doe het als een experiment. Speels, nieuwsgierig, zoals een kind iets voor het eerst probeert. Dat is een tegengif voor angst.

Waarom seksualiteit zo direct is

Seksualiteit heeft zoveel helende kracht omdat er geen omweg in zit. Ik durf dit eigenlijk niet te vragen, ik heb deze fantasie — en wat als ik het toch doe? Wat gebeurt er dan, welke verbinding voel ik, welke onzekerheid komt er, welke pijn?

Het gaat daarbij niet om lichamelijke naaktheid, maar om de emotionele: dat ook mijn verlangens er mogen zijn, zelfs als ze vreemd zijn. En zelfs als een partner een fantasie niet kan of wil vervullen, heeft het uitspreken ervan al helende kracht. Dan wijs ik mezelf tenminste niet af.

Toen ik jong was dacht ik dat ik de enige was die met zulke verlangens rondliep. In mannenwerk en in mijn sessies ontdekte ik dat de essentie bij iedereen opvallend vergelijkbaar is. Dat was een schok. En doordat het er mocht zijn, ontspande het — de schaamte verdween en wat eerst boosheid leek, bleek gewoon mijn vuur.

Verlangens worden pas schadelijk als ze lang genoeg onder druk staan. Dan komen ze er vervormd uit.

Over Klara Kasikova

Klara is psychiater en therapeut, en werkt daarnaast met cyclisch leven, de seizoenen en de elementen. Over ouder worden zei ze iets dat me bijbleef: haar drive is rustiger geworden, en wat overblijft is de diepere vraag wat ze zelf nog wil — niet wat de maatschappij of haar ouders van haar verwachtten.

Meer over Klara en haar werk: Klarity.